Toegankelijkheidsonderzoek (WCAG-EM)

Een toegankelijkheidsonderzoek – ook wel audit genoemd – geeft diepgaand inzicht in hoe toegankelijk je digitale producten zijn voor mensen met een beperking. Het laat zien waar gebruikers vastlopen, welke eisen worden geraakt en wat nodig is om risico’s te verkleinen en de gebruikservaring te verbeteren.

Onze toegankelijkheidsonderzoeken zijn gebaseerd op de WCAG-EM methodiek en sluiten aan op de eisen uit EN 301549. Daarmee zijn ze toepasbaar op websites, apps, documenten en andere digitale producten, voor zowel (semi-)overheden als commerciële organisaties die zich voorbereiden op de European Accessibility Act (EAA).

Hoe wij toegankelijkheid onderzoeken

Bij het uitvoeren van een toegankelijkheidsonderzoek maken we gebruik van de WCAG-EM onderzoeksmethodiek. Deze methode is ontwikkeld om onderzoeken op een consistente, onafhankelijke en herhaalbare manier uit te voeren.

We werken met een representatieve steekproef van onderdelen binnen je digitale product. Daarbij kijken we onder andere naar:

• pagina’s en schermen met verschillende contentstructuren
• formulieren en complete gebruikersprocessen
• tabellen en complexe componenten
• digitale documenten (zoals PDF en ePub)
• video- en mediacontent
• afgeschermde onderdelen, zoals login- of aanvraagprocessen

De geselecteerde onderdelen worden getoetst aan alle relevante WCAG 2.2 criteria en andere normen binnen EN 301549. De resultaten worden vastgelegd in een online rapportage.

Verschillende rapportagevormen

Afhankelijk van jullie doel en werkwijze kunnen je kiezen uit twee vormen van rapportage. Beide zijn gebaseerd op hetzelfde onderzoek, maar verschillen sterk in diepgang en toepasbaarheid.

Standaard auditrapport (compliancegericht)

Deze rapportage is opgebouwd per WCAG-succescriterium en is met name geschikt voor organisaties die inzicht willen krijgen in de mate van conformiteit.

Per succescriterium wordt de conformiteitsstatus vastgesteld en of er bevindingen zijn en waar deze voorkomen.

Deze vorm is geschikt als:

• onderbouwing voor een toegankelijkheidsverklaring
• input voor verantwoording richting toezicht of inkoop
• eerste stap in het inzichtelijk maken van risico’s

De nadruk ligt hier op constateren en voldoen aan regelgeving.

Issue-gericht rapport (actie- en verbetergericht)

In deze rapportage staat niet het succescriterium, maar het probleem vanuit gebruikersperspectief centraal. 

Dit rapport is inhoudelijk uitgebreider en vraagt meer analyse, maar levert ook aanzienlijk meer handelingsperspectief op. Je kunt er meteen zelf mee aan de slag.

Per issue beschrijven we:

• wat het probleem is en waar het voorkomt
• aan welke WCAG-criteria het gekoppeld is
• impact op de gebruiker
• de urgentie van het probleem (severity score)
• of het gaat om een WCAG-fout of een best practice
• concrete oplossingsrichtingen voor design, content en techniek
• screenshots ter verduidelijking

Deze vorm van rapportage is ideaal voor:

• interne product-, design- en ontwikkelteams
• organisaties die structureel willen verbeteren
• trajecten waarin prioritering en planning belangrijk zijn

De nadruk ligt hier op doen, verbeteren en borgen.

Het traject van een toegankelijkheidsonderzoek

Een toegankelijkheidsonderzoek bestaat doorgaans uit de volgende stappen:

Intake

Samen bepalen we welke digitale producten en onderdelen worden onderzocht. We bespreken bijzonderheden zoals documenten, video’s, authenticatie of complexe processen, zodat we zeker weten dat alles in beeld is en de steekproef representatief en volledig is.

Onderzoek

We toetsen niet elke pagina of elk scherm afzonderlijk. Op basis van WCAG-EM wordt een steekproef samengesteld die representatief is voor het geheel. Voor een gemiddelde website of applicatie bestaat deze uit circa 15 tot 20 pagina’s of schermen, inclusief documenten en processtappen.

Oplevering

De resultaten worden opgeleverd in een online rapportage, in de gekozen vorm.
Bij de oplevering hoort altijd een toelichtend gesprek waarin we de bevindingen uitleggen, duiden. De rapportage biedt prioriteiten vanuit gebruikersperspectief; aanvullend kunnen we samen verder prioriteren voor de meest effectieve voortgang.

Hertoetsing

Wanneer bevindingen worden opgelost, kan een hertoetsing worden uitgevoerd. Samen stemmen we af wanneer hertoetsingen het beste kunnen plaatsvinden. Deze toetsing vindt plaats op dezelfde steekproef (of vervangende pagina's waar nodig). Hertoetsing gebeurt meestal binnen 6 maanden na het oorspronkelijke onderzoek, maar dit kan in overleg bepaald worden en hangt ook af van andere wijzigingen in de site of het product.

Toegankelijkheidsonderzoek laten uitvoeren?

Wil je weten hoe jullie digitale producten ervoor staan ten opzichte van de WCAG-eisen en EN 301549? Of zoek je een onderzoek dat teams helpt om direct met verbeteringen aan de slag te gaan, ook met het oog op de European Accessibility Act? Neem dan contact op!

Veel gestelde vragen

Is een onderzoek / audit verplicht?

Websites van (semi-)overheidsinstellingen moeten sinds 23 september 2020 een toegankelijkheidsverklaring publiceren waarin ze kunnen aangeven of hun website aan de A en AA-niveaus uit de WCAG 2.1 richtlijnen voldoet. 

Om te kunnen zeggen dat je website daadwerkelijk voldoet zul je een onderbouwing moeten toevoegen. Voor deze onderbouwing is een handmatig onderzoek verplicht. Een automatische test kan toegevoegd worden, maar is niet volledig en daarmee geen afdoende onderbouwing.

Hoe lang zijn de resultaten geldig?

Voor overheidsorganisaties geldt dat onderzoeksresultaten voor de toegankelijkheidsverklaring maximaal 3 jaar geldig zijn. 

Websites veranderen echter vaak en snel. Daarom adviseren we om toegankelijkheid goed te borgen in je processen. Veel problemen ontstaan op de geplaatste content. Bij voorkeur laat je hier jaarlijks onderzoek naar doen. Zo komen eventuele problemen vroeg aan het licht.

Onze leverancier heeft al een (deel)rapportage gemaakt.

Gebruik je een gedeeld platform of SaaS oplossing?

Als je leverancier al een onafhankelijk (deel)onderzoek heeft laten doen naar de techniek van de website die ze leveren, kun je dit deel gebruiken voor je toegankelijkheidsverklaring.

De content die je in het CMS invoert, is echter van grote invloed op de toegankelijkheid van je website. Het is dus belangrijk dat ook dit stuk onderzocht wordt.

Bij deze splitsing richt het tweede deelonderzoek zich op de stijl en inhoud van je website. Er wordt dan onder andere gekeken wordt naar de afbeeldingen, teksten, video's en documenten zoals pdf's en de gebruikte kleuren.

Beide onderzoeken samen zijn dan voldoende voor de toegankelijkheidsverklaring.

Onze website is nog in ontwikkeling, kan deze al getest worden?

Ja, websites die nog in ontwikkeling zijn kunnen zeker getest worden, en dit is zelfs sterk aan te raden om dubbel werk te voorkomen. 

Hiervoor zijn verschillende trajecten mogelijk, afhankelijk van het stadium waarin de ontwikkeling zich bevindt.

De ervaring leert dat eerder beginnen met testen en implementeren van digitale toegankelijkheid leidt tot een beter resultaat en uiteindelijk ook lagere kosten  omdat problemen voorkomen worden of herstellen makkelijker kan. Neem contact op om de mogelijkheden van actieve ondersteuning hierin te bespreken. 

Een deel van onze website bevat DigiD of een ander authenticatiemechanisme.

Binnen het toegankelijkheidsonderzoek vallen alle pagina's binnen een proces in de steekproef. Dit geldt bijvoorbeeld voor de aanvraag van een product. Het kan voorkomen dat er mechanisme aanwezig is om de identiteit van een bezoeker te controleren, bijvoorbeeld DigiD. Om dergelijke mechanismes te kunnen toetsen zijn inloggegevens van een testaccount nodig.

Voor DigiD geldt dat er binnen je organisatie een contactpersoon is. Deze persoon heeft een aantal accounts gekregen voor testdoeleinden. Dit zijn fictieve BSN-nummers met een testomgeving. Als deze gegevens niet aanwezig zijn, kan de contactpersoon nieuwe aanvragen bij Logius.

Kunnen we niet automatisch testen?

Voor het testen van websites op de WCAG-richtlijnen zijn verschillende automatisch tests beschikbaar. Deze manier van testen dekt echter maar zo'n 20% van de eisen. 

Veruit het grootste deel van de succescriteria moeten handmatig getest en beoordeeld worden. De WCAG-EM audit is een handmatig onderzoek waarbij tot in detail naar alle elementen gekeken wordt in verschillende situaties.

Wat als wij niet onder de (semi-)overheid vallen?

Sinds 2003 geldt in Nederland de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz). Volgens deze wet mag je niet discrimineren bij het aanbieden van onder andere goederen en diensten. Als een bezoeker van jouw website zich achtergesteld voelt omdat bepaalde onderdelen niet gebruikt kunnen worden, dan kan deze zich daarvoor wenden tot het College voor de Rechten van de Mens.

Sinds 2025 geldt ook de Europese Toegankelijkheidswet (European Accessibility Act, EAA) die meer essentiële diensten zoals webshops verplicht om aan de toegankelijkheidsrichtlijnen te voldoen.

Een toetsing op de WCAG-richtlijnen geeft je handvatten om je website beter te maken voor iedere bezoeker. Benieuwd hoe je daar op een laagdrempelige manier mee kunt beginnen? Kijk eens bij de Quickscan digitale toegankelijkheid.